Sądowe stwierdzenie nabycia spadku

W prawie polskim spadkobierca nabywa spadek w chwili jego otwarcia, z mocy samego prawa. Instytucją, która pozwala spadkobiercy na wylegitymowanie się swoim statusem przed innymi osobami, jest sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

 

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć do sądu osoba mająca w tym interes, tj. interes w uzyskaniu stwierdzenia (art. 1025 § 1 k.c.). Krąg osób uprawnionych do wszczęcia postępowania ustawa zakreśla stosunkowo szeroko. Osobą taką będzie każdy, kto ma interes w powstaniu skutków prawnych związanych z wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po określonym spadkodawcy przez osoby wymienione w orzeczeniu sądu. Termin "interes" należy więc interpretować stosunkowo szeroko, nie zawsze musi to być interes prawny, chodzi o jakikolwiek interes, o charakterze osobistym czy majątkowym. 

 

Do kręgu osób uprawnionych do złożenia wniosku należy przede wszystkim zaliczyć każdego spadkobiercę oraz następców prawnych spadkobiercy, nabywcę spadku lub udziału w spadku, wierzyciela spadkodawcy lub wierzyciela spadkobiercy, osobę, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, zapisobiercę uprawnionego z tytułu zapisu zwykłego, dalszego zapisobiercę, uprawnionego do zachowku, wykonawcę testamentu. Do kręgu uprawnionych należy też zaliczyć byłych pracowników spadkodawcy jako jego wierzycieli. 

 

Wnioskodawca składający wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien wskazać wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Osoby takie są uczestnikami koniecznymi postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Ponadto, każda osoba, której praw dotyczy wynik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może wziąć udział w postępowaniu w każdym jego stadium. Jeżeli spadkobierca zmarł w toku postępowania, sąd spadku powinien z urzędu ustalić i wezwać do udziału w sprawie jego następców prawnych, ewentualnie gminę lub Skarb Państwa, jeżeli dziedziczenie ustawowe tych podmiotów jest prawdopodobne. 

 

Warto przy tym zaznaczyć, iż uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie jest roszczeniem, nie podlega więc przepisom o przedawnieniu.

 

Składając w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku winniśmy określić  osobę, po której ma nastąpić stwierdzenie nabycia spadku (osobę spadkodawcy), osoby powołane do dziedziczenia po zmarłym (spadkobierców ustawowych lub testamentowych) oraz tytuł ich powołania do dziedziczenia, osoby na których rzecz uczynione zostały zapisy windykacyjne i przedmiot takiego zapisu. Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku załączamy jego odpisy w tylu egzemplarzach ilu występuje uczestników postępowania. 

 

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest postępowaniem nieprocesowym, zostanie wszczęte tylko wówczas, gdy sąd ma dowód śmierci spadkodawcy, tj. gdy jednocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania zostanie złożony odpis skrócony aktu zgonu. Sąd z urzędu ustala, kto jest spadkobiercą, w szczególności zaś bada, czy zmarły pozostawił testament oraz wzywa osobę, u której testament prawdopodobnie się znajduje, do złożenia go w sądzie spadku. W razie złożenia testamentu sąd dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia. 

 

Postępowanie dowodowe obejmuje ustalenie kręgu spadkobierców zmarłego. Przy dziedziczeniu testamentowym tytułem powołania jest testament, przy dziedziczeniu ustawowym następstwo prawne po osobie zmarłej może być wykazane wyłącznie aktami stanu cywilnego. 

 

Szczególnym dowodem w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku jest odebranie od zgłaszającego się spadkobiercy zapewnienia z art. 671 § 1 k.p.c., tj. zapewnienia, że nie ma innych spadkobierców. Zapewnienie to spadkobierca składa osobiście, przy czym w razie wątpliwości, w szczególności w razie sprzeczności pomiędzy treścią zapewnienia a treścią wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, sąd nie może przyjąć zapewnienia za dowód. 

 

W szczególnych przypadkach spadkobiercy mogą być wezwani przez ogłoszenie.

 

W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie określa się składników majątku spadkowego, praw spadkobierców oraz osób trzecich względem poszczególnych przedmiotów majątkowych tworzących spadek, praw spadkobierców lub uprawnionych do zachowku, czy nabywców spadku lub udziału w nim. Celem wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest jedynie ustalenie kręgu osób dziedziczących po zmarłym (spadkobierców) oraz udziałów poszczególnych spadkobierców w całości spadku. 

 

Ponadto wyjaśnić należy, iż nie istnieje prawny obowiązek uzyskania stwierdzenia nabycia spadku przez spadkobiercę. W pewnych przypadkach jednak uzyskanie takiego stwierdzenia będzie konieczne. Bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobierca nie zostanie wpisany w księdze wieczystej jako następca prawny zmarłego właściciela nieruchomości. Legitymowanie się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku może też być konieczne w postępowaniu przed organami administracji państwowej.

 

Składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku  należy uiścić opłatę stałą w kwocie 50,00 zł. Opłata taka może być wniesiona w dwojaki sposób, poprzez dokonanie zakupu znaczka opłaty sądowej o ww. nominale i przyklejenie go na wniosku lub poprzez uiszczenie opłaty na rachunek bankowy sądu rejonowego, który sprawę będzie prowadził.  

 

Lit: Andrzej Kidyba (red.) Elżbieta Niezbecka, komentarz do art. 1025 Kodeksu cywilnego, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 43/2012